فوت جوانش ميرزا على آقا كه محصلى فاضل و دانا بود شكسته و از كار افتاده و بالأخره به طورى كه در خاطر دارم در سنهء 1343 قمرى به رياض جنان خراميد و در شيخان بزرگ مدفون شد - از تأليفاتش رساله‌اى در « اسرار صلوة » به عربى به طبع رسيده است . باب حاء ميرزا محمد حسن ميرزا آقاسى - مرحوم ميرزاى فيض مىگويد : « ميرزا حسن عالمى است عامل و فاضلى است كامل ، شخصش به همهء صنوف كمال آراسته است و خلقش از جميع رذايل پيراسته ، از به دو عمرش تاكنون به هيچ مكروهى آلوده نشده است . والدش را وطن در صفحهء خلجستان قم بود ، و عمل انشاى محمد حسين خان سرهنگ فوج خلج به عهدهء او موكول بود . چون پادشاه ماضى محمد شاه فوج خلج را از او بگرفت ، او به ناچار در بست حضرت فاطمه عليها سلام اللّه پناهنده شد . والد جناب ميرزا حسن هم در قم وطن گزيد و خانه بساخت و اسباب معاش فراهم آورد ، جناب سامى در به دو سن مقدمات و علوم ادبيه را در قم تحصيل فرموده روى به نجف اشرف آورد و در خدمت حجة الاسلام شيخ محمد حسن صاحب جواهر الكلام « 1 » و حاج شيخ مرتضى شوشترى انصارى قريب بيست سال تحصيل فرمود و سپس روى به وطن آورده ، اشتغال به فيصل امورات شرعيه داشت ، طلاب علوم دينيه از مدرس تحقيقش بهره‌ها مىبردند تا در سنهء يكهزار و سيصد و چهار ( 1304 ) هجرى مرحوم و در شيخان مدفون شد . شيخ محمد حسن قمى وزوائى ، در « مآثر و آثار » مىگويد : « شيخ محمد حسن قمى و زوائى مقيم دار الخلافه عالمى عادل است و فقيهى فاضل ، او را با خاندان مرحوم حاج ملا محمد كرمانشاهى كه عالمى ربانى بود و با خاقان مغفور فتحعلى شاه قاجار معاصرت داشت ،

--> ( 1 ) - شيخ محمد حسن نجفى متوفى به سال 1266 و مؤلف كتاب عظيم الشأن و بىمانند « جواهر الكلام » از علماى نامى و فقهاى عالىمقام قرن سيزدهم هجرى است . صاحب جواهر شاگرد علامهء بحر العلوم ، و شيخ جعفر كبير « كاشف الغطاء » است در زمان وى رياست علمى حوزهء نجف و مرجعيت شيعه به او منتهى گشت . بدين‌گونه نامش در اقطار بلاد اسلامى منتشر گرديد . كتاب « جواهر الكلام » وى كه در شش مجلد بزرگ و مشتمل بر تمامى ابواب فقه از طهارت تأديات و با تحقيقات لازمه و بررسىهاى شايسته به رشته تحرير كشيده ، نمايندهء مقام شامخ علمى و احاطه كامل فقهى آن بزرگ‌مرد علم و دين است . ( د ) [ كتاب جواهر در سال‌هاى اخير با تحقيق كافى به قطع وزيرى در 20 جلد تجديد چاپ شده است . ]